A1 vottorð

A1 vottorð segir til um undir hvaða almannatryggingalöggjöf viðkomandi einstaklingur fellur meðan á erlendum starfstíma stendur. A1 vottorð er einungis notað á EES-svæðinu og er sönnun þess að starfsmaður falli undir tryggingalöggjöf þess lands sem gefur út vottorðið.

  • Reglugerð EB 883/2004 ákvarðar hvaða almannatryggingalöggjöf einstaklingur fellur undir
  • A1 vottorð er aðeins gefið út á launþega eða sjálfstætt starfandi einstakling
  • A1 vottorðið er notað til að koma í veg fyrir tvígreiðslu á tryggingagjaldi
  • Greiða þarf tryggingagjald í útgáfulandi vottorðsins en ekki öðrum EES-löndum á tímabilinu
  • Einstaklingur er áfram tryggður í heimalandinu með útgáfu vottorðsins
  • Launþegar sem stunda starfsemi í fleiri en einu EES-landi og sjálfstætt starfandi einstaklingar sækja um vottorðin sjálfir
  • Vinnuveitandi getur sótt um vottorðið fyrir hönd launþega sem starfar tímabundið í öðru EES-landi

Æskilegt er að sækja um A1 vottorð áður en atvinna í öðru EES-landi hefst og er því ávallt betra að vera tímanlega í slíkum umsóknum.

A1 vottorð eru gefin út fyrir ákveðin starfstímabil. Útsendur launþegi eða sjálfstætt starfandi einstaklingur geta verið ekki lengur en tvö ár erlendis til að halda áfram að vera tryggður í fyrra búsetulandi. Eftir það getur launþegi haldið áfram að starfa erlendis en þá verður hann að skipta um almannatryggingar í því landi sem hann starfar og greiða tryggingagjöld þar.

Spurt og svarað

Útsendur starfsmaður
Einstaklingur sem sendur er af vinnuveitanda hér á landi til að starfa tímabundið í öðru EES-landi.
Áætlaður dvalartími má ekki vera lengri en 24 mánuði. Ofangreind skilyrði eiga einnig við um starfsfólk svokallaðra starfsmannaleigufyrirtækja.

Sjálfstætt starfandi einstaklingar
Sjálfstætt starfandi einstaklingar geta sótt um A1 vottorð þegar um sambærilega starfsemi í öðru landi er að ræða og viðkomandi stundar í heimalandi sínu.
Áætlaður dvalartími má ekki vera lengri en 24 mánuði.

Þegar launþegi starfar í fleiri en einu EES-landi
Launþegi getur heyrt undir löggjöf búsetulands síns eða þess lands þar sem starfsstöð er skráð eða þar sem starfsemi atvinnurekanda fer fram.

Þegar sjálfstætt starfandi starfar í fleiri en einu EES-landi
Launþegi getur heyrt undir löggjöf búsetulands eða í starfslandi.

Sjálfstætt starfandi einstaklingar þurfa einnig að geta sýnt fram á að sú starfsemi sem verður stunduð í öðru EES-landi sé sambærileg þeirri sem stunduð er í heimalandi.

Opinber starfsmaður 
Opinberir starfsmenn sem starfa erlendis falla undir sömu löggjöf og þau stjórnvöld sem þeir starfa fyrir. 
Íslenskir embættismenn sem starfa erlendis fyrir íslenska ríkið falla því undir íslenskar almannatryggingar. 

  • Hvort búið sé að greiða tryggingagjald á Íslandi
  • Hvort að vinnusamband haldist út útsendingartíma. Við mat á þessu er tekið tillit til ýmissa atriða, s.s. ábyrgðar á ráðningu og uppsögn, ráðningarsamnings, starfslýsingar o.fl.
  • Að starfsmaður sé undir íslenskri almannatryggingalöggjöf við upphaf útsendingar til að skilyrðinu um samfellda og áframhaldandi tryggingu séu uppfyllt
    Starfsmaður sem við upphaf ráðningar er þegar búsettur eða starfar í öðru EES-ríki getur því ekki sótt um að falla undir íslenska almannatryggingalöggjöf meðan á erlendum starfstíma stendur
  • Að starfsmaður hafi verið í starfi hjá vinnuveitanda fyrir upphaf útsendingar
  • Ef einstaklingur er ráðinn í þeim tilgangi að verða sendur til starfa í öðru EES-landi verður vinnuveitandi að reka umtalsverða starfsemi hér á landi. Við mat á því er tekið tillit til ýmissa atriða, s.s. skráningar starfsemi, fjölda annarra starfsmanna hér á landi, umsvifa o.fl. Starfsmaður má heldur ekki vera sendur út til þess að leysa af áður útsendan starfsmann
  • Hvort umsækjandi sé EES-ríkisborgari til að geta átt rétt á A1 vottorði. Undantekning frá þessari reglu er að finna i Norðurlandasamningnum en hann tekur einnig til þriðja lands ríkisborgara
  • Að starfið sé unnið fyrir vinnuveitandann og á kostnað hans innan EES-svæðisins
  • Að starfstímabil sé ekki lengra en 24 mánuðir

Nei, A1 vottorð er aðeins gefið út á launþega eða sjálfstætt starfandi einstakling. Í umsókn um A1 vottorð er þó beðið um nafn maka og barna þar sem TR áframsendir umsóknina á Sjúkratryggingar ef fjölskylda viðkomandi fylgir með. TR sækir um svokallað S1 vottorð fyrir umsækjanda hjá Sjúkratryggingum.

Ef ljóst er frá upphafi útsendingar að launþegi komi til með að starfa lengur en tvö ár í öðru EES-landi er hægt að óska eftir frekari undanþágu til að vera áfram tryggður í fyrra búsetulandi. Slík undanþága byggist á 16. gr. reglugerðar (EB) 883/2004. Í slíkum tilvikum gefur TR ekki út A1 vottorð fyrr en samþykki stjórnvalda í starfslandi liggur fyrir.

Sá sem óskar eftir að heyra áfram undir íslenskar almannatryggingar meðan starfað er í öðru EES-landi verður að snúa sér til TR með umsókn um að gerður verði 16. gr. samningur. Nota má sama eyðublað og fyrir umsókn um A1.

Innheimta á tryggingagjaldi er í umsjón tollstjórans í Reykjavík og stendur launagreiðandinn í flestum tilvikum skil á því sjálfur en einstaklingurinn getur einnig séð um að greiða það sér í lagi ef hann er að vinna hjá erlendri starfsmannaleigu.

Útsendur starfsmaður sem vinnur á Íslandi sækir um A1 vottorð í heimalandi sínu og sendir afrit af því til TR. Þetta gildir einnig um sjálfstætt starfandi einstaklinga og þá sem ráðnir eru í gegnum starfsmannaleigur. Tryggingagjald er þá greitt til þess lands sem gefur út vottorðið en ekki á Íslandi.

Sérreglur gilda um sjómenn. Í flestum tilvikum er það fánaland skipsins sem ræður því hvar viðkomandi er skráður með tryggingar. Undantekning er þó ef viðkomandi þiggur laun af fyrirtæki/einstaklingi sem er með skrifstofu/starfsstöð í öðru aðildarríki, þá fellur viðkomandi undir það aðildarríki þar sem hann hefur fasta búsetu. 

Meginreglan er sú að ef einstaklingur er búsettur hér á landi og greitt er tryggingagjald af launum hans hér er viðkomandi tryggður á Íslandi. Útgefin er almenn tryggingaryfirlýsing.