Ellilífeyrir

Alltaf þarf að sækja um ellilífeyri en réttur myndast almennt við 67 ára aldur. Miðað er við að réttur hefjist fyrsta dag næsta mánaðar eftir 67 ára afmælið.

Hægt er að fresta töku ellilífeyris en við það hækka greiðslurnar fyrir hvern mánuð sem er frestað um.

Einnig er hægt að flýta töku ellilífeyris og byrja 65 ára en þá lækka greiðslurnar fyrir hvern mánuð sem flýtt er um. Hægt er að skoða hvernig þetta gæti komið út í reiknivélinni hér.

Umsækjandi verður þó að hafa búið á Íslandi í minnst þrjú ár til þess að öðlast einhver réttindi. Ellilífeyrir tengist einnig lengd búsetu en til þess að fá full réttindi þarf viðkomandi að hafa búið á Íslandi í 40 ár á aldrinum 16-67 ára. 

Fylgiskjöl með umsókn

Þegar sótt er um ellilífeyri þarf að skila inn umsókn en auk þess þarf að skila inn eftirtöldum gögnum:

  • Staðfesting á að sótt hafi verið um hjá lífeyrissjóði
  • Tekjuáætlun
  • Upplýsingar um nýtingu skattkorts

Hægt er að skila inn öllum gögnum í gegnum Mínar síður.

Réttindi vegna ellilífeyris

Ýmis réttindi eða uppbætur geta fylgt ellilífeyri. Þessar greiðslur eru þó allflestar háðar ákveðnum skilyrðum, t.d. varðandi tekjur, búsetu og heimilisaðstæður.

Barnalífeyrir

Lífeyrisþegar geta átt rétt á barnalífeyri ef þeir eru með börn undir 18 ára á framfæri sínu eða greiða meðlag með þeim. Greiðsla barnalífeyris er háð því að annað hvort foreldra þess eða barnið sjálft hafi búið hér á landi a.m.k. þrjú síðustu árin áður en umsókn er lögð fram.

  • Barnalífeyrir greiðist foreldrum eða þeim sem annast framfærslu barnanna
  • Barnalífeyrir er 34.362 kr. á mánuði með hverju barni
  • Foreldri sem afplánar dóm getur fengið barnalífeyri ef vistun hefur varað að minnsta kosti þrjá mánuði 

 

Heimilisuppbót

Til þess að eiga rétt á heimilisuppbót verður umsækjandi að vera einhleypur og búa einn. Einnig er heimilt að greiða heimilisuppbót til lífeyrisþega ef maki dvelur á stofnun fyrir aldraða. Tvær undantekningar eru á þessu en mögulegt er að fá heimilisuppbót ef:

  • Einstaklingur á aldrinum 18-20 ára sem er í námi eða starfsþjálfun býr á heimilinu. Skila þarf inn skólavottorði fyrir ungmennið með umsókninni
  • Einstaklingur á aldrinum 20-25 ára stundar nám fjarri skráðu lögheimili sínu. Skila þarf inn staðfestingu á því að ungmennið búi tímabundið annars staðar, svo sem skólavottorð

Heimilisuppbótin er tekjutengd og fellur niður ef heildartekjur fara yfir viðmiðunarmörk. 

Heimilisuppbótin fellur einnig niður ef:

  • Viðkomandi býr ekki lengur einn
  • Flutt er úr landi
  • Flutt í annað húsnæði en þá þarf að sækja um aftur

Skila þarf inn afriti af húsaleigusamningi ef umsækjandi býr í leiguhúsnæði.

 

Uppbót á lífeyri

Uppbót á lífeyri er heimilt að greiða vegna:

  • Umönnunarkostnaðar
  • Lyfjakostnaðar
  • Kaupa á heyrnartækjum
  • Húsaleigu sem fellur utan húsaleigubóta
  • Dvalar á sambýli/áfangaheimili
  • Rafmagnskostnaðar vegna notkunar á súrefnissíu

Upphæð uppbóta er reiknuð út frá tekjum og kostnaði. Uppbætur eru skattfrjálsar og tekjutengdar.

Uppbætur eru tekjutengdar og falla niður ef heildartekjur eru yfir 244.132 kr. á mánuði eða ef eignir í peningum eða verðbréfum fara yfir 4.000.000 kr. á einstakling.

Spurt og svarað

Allar skattskyldar tekjur hafa áhrif á greiðslur ellilífeyris og eru þar með taldar tekjur frá lífeyrissjóðum og vinnu, fjármagnstekjur o.s.frv. Tekjur frá séreignasjóðum og félagsleg aðstoð hafa þó ekki áhrif. 

Mismunandi frítekjumark er á tekjum eftir því hvaðan þær koma:

  • Atvinnutekjur mega vera 1.200.000 kr. á ári án þess að hafa áhrif á greiðslur.
  • Allar aðrar tekjur, s.s. frá lífeyrissjóðum og fjármagnstekjur, mega vera samanlagt 300.000 kr. á ári án þess að hafa áhrif.

Eftir að frítekjumarki er náð er skerðingin 45% á ellilífeyrinum en á heimilisuppbót er skerðingin 11,9%. 

  • Mikilvægt er að lagfæra tekjuáætlunina ef tekjur breytast. Þetta er gert til þess að greiðslur frá TR séu sem réttastar.

Fyrsta árið sem byrjað er á ellilífeyri og tengdum greiðslum, hafa eingöngu þær tekjur sem aflað er eftir að greiðslur hefjast hjá TR áhrif. Tekjur sem aflað er fyrir tíma lífeyristöku hafa engin áhrif á réttindi. 


Dæmi: Ef greiðslur hefjast 1. janúar  2018 hafa eingöngu tekjur sem aflað er eftir þann tíma áhrif .  

Hægt er að fresta töku ellilífeyris til allt að 72 ára aldurs. Við það hækkar ellilífeyrir og heimilisuppbót um 0,5% á mánuði eða að hámarki um 30%.

Þeir sem eru fæddir árið 1952 eða síðar geta frestað töku ellilífeyris til 80 ára aldurs gegn varanlegri hækkun. Hækkunin er þá reiknuð út frá tryggingafræðilegum grunni.

Þeir sem eru 65 ára geta sótt um ellilífeyri gegn varanlegri lækkun á greiðslum. 

Skilyrði fyrir snemmtöku er að umsækjandi sæki einnig um hjá öllum lífeyrissjóðum sem hann á rétt hjá. Samanlagðar réttur hjá TR og frá lífeyrissjóðum verður að verða að lágmarki jafnhár fullum ellilífeyri hjá TR.

Ellilífeyrir og tengdar greiðslur lækka hlutfallslega til frambúðar, byggt á tryggingafræðilegum grunni, ef greiðslur hefjast fyrir 67 ára aldur. 

Til að réttindi skapist á snemmtöku þarf réttur hjá lífeyrissjóðum og Tryggingastofnun að ná að lágmarki fullum ellilífeyri almannatrygginga.

Fyrstu 12 mánuðina lækka greiðslur um 6,6% (0,55*12)

Næstu 12 mánuði lækka greiðslur um 6,0% (0,5*12)

Umsækjandi sem flýtir töku um 24 mánuði er með 87,4% greiðslurétt.

Fullur ellilífeyrir 2019 er 248.105 kr. á mánuði.

Greiðsla frá Tryggingastofnun er því 216.844 kr. á mánuði

Greiðslur úr lífeyrissjóði verða því að vera 31.261 kr. á mánuði

 

Hægt er að draga umsókn um ellilífeyri til baka innan 30 daga eftir að niðurstaða um réttindi hjá TR liggur fyrir. Ef greiðsla hefur átt sér stað og umsókn er dregin til baka þarf að endurgreiða TR.

Tilkynnt er um afturköllun umsóknar á Mínum síðum.

  • Ellilífeyrir er tekjutengdur, greiðslur falla niður ef samanlagðar heildartekjur fara yfir tekjumörk. Hægt er sjá útreikning í reiknivél og upphæðir undir Fjárhæðir.
  • Ef flutt er erlendis til landa utan EES.
  • Við andlát.
  • Þegar dvalið er á sjúkrahúsi 180 daga eða lengur á síðustu 12 mánuðum en þó þarf viðkomandi að hafa dvalið samfellt á sjúkrahúsi í 30 daga í lok tímabilsins.
  • Þegar viðkomandi fær vistunarmat og fer á dvalar- eða hjúkrunarheimili falla greiðslur niður 1. næsta mánaðar.

TR aðstoðar þá sem hafa búið innan EES landa að sækja réttindi sín. Umsóknareyðublað er á tr.is og gildir umsóknin fyrir greiðslur almannatrygginga í viðkomandi landi. Umsóknarferli getur tekið allt að sex mánuðum. 

Mismunandi reglur gilda milli landa um hvenær er hægt að byrja að taka ellilífeyri. Greiðslur frá erlendum lífeyrissjóðum hafa sömu áhrif á réttindi eins og greiðslur frá íslenskum lífeyrissjóðum.  

TR aðstoðar þá sem hafa starfað innan EES-landa að sækja um ellilífeyri frá viðkomandi landi. Umsókn um lífeyri frá öðru EES-landi er að finna á tr.is undir eyðublöð. TR áframsendir umsóknina til lífeyrissjóða á Íslandi þar sem möguleg réttindi eru. Athugið að lífeyrisaldur er mismunandi í hinum ýmsu löndum. 

Full réttindi miðast við samtals 40 ára búsetu á Íslandi á tímabilinu 16-67 ára. Þegar búsetutími á Íslandi er styttri reiknast réttindin hlutfallslega miðað við búsetu. Ef búsetutími hjóna er mislangur er heimilt að miða réttindi beggja við búsetutíma þess sem hefur haft lengri búsetu á Íslandi.

Dæmi: Einstaklingur bjó erlendis í 20 ár á aldrinum 16-67 ára. Tíminn frá 16-67 ára eru 51 ár. Hann hefur þá búið á Íslandi í 31 ár af 51 ári á tímabilinu. 31 ár deilt með 40 árum gera 77,5% búsetuhlutfall á Íslandi. Hann fær því 77,5% af fullum ellilífeyri. 

TR aðstoðar þá sem hafa starfað innan EES-landa að sækja um ellilífeyri frá viðkomandi landi. Umsókn um lífeyri frá öðru EES-landi er að finna á tr.is undir eyðublöð. 

Sá sem hefur stundað sjómennsku á lögskráðu íslensku skipi eða skipi gert út af íslenskum aðilum í 25 ár eða lengur getur átt rétt á ellilífeyri frá 60 ára aldri. Skila þarf inn upplýsingum um árafjölda og daga á sjó með umsókninni.

  • Afpláni lífeyrisþegi refsingu í fangelsi falla niður allar greiðslur TR til hans.
  • Sé lífeyrisþegi úrskurðaður í gæsluvarðhald eða sé hann á annan hátt úrskurðaður til dvalar á stofnun falla niður allar greiðslur TR til hans eftir fjögurra mánaða samfellt gæsluvarðhald eða dvöl.
  • Þegar bætur hafa verið felldar niður er heimilt að greiða ráðstöfunarfé í samræmi við 8. mgr. 48. gr. laga um almannatryggingar. Hægt er að sækja um ráðstöfunarfé hjá TR.  
  • Þegar fangi lýkur afplánun á áfangaheimili, t.d. Vernd eða með rafrænu eftirliti, hefjast lífeyrisgreiðslur að nýju svo framarlega að réttur sé enn til staðar. Fari fangi aftur í fangelsi falla greiðslur niður frá fyrsta degi næsta mánaðar.
  • Hafi lífeyrisþegi verið meðlagsskyldur og TR hefur ráðstafað barnalífeyri upp í meðlag þá heldur sú ráðstöfun áfram svo lengi að réttur sé enn til  staðar.

Heimilt er að greiða maka einstaklings sem sætir gæsluvarðhaldi eða er í fangelsi, barnalífeyri með börnum hans svo framarlega að vistin hafi varað í a.m.k. þrjá mánuði.

 

Ef lífeyrisþegi er meðlagsskyldur með barni getur viðkomandi fengið barnalífeyri sem er þá notaður til þess að greiða meðlagið. Barnalífeyririnn fer þannig beint til Innheimtustofnunar sveitarfélaga en ekki til lífeyrisþegans.

Mögulegt er að sækja um greiðslur aftur í tímann um allt að tvö ár. Ef það er gert verður að hafa í huga hvaða áhrif flýting og frestun ellilífeyris hefur. Ekki er hægt að fá hækkun á ellilífeyri fyrir sama tímabil og sótt er um afturvirkt fyrir.

Til dæmis ef viðkomandi er 69 ára er hægt að sækja um ellilífeyri frá þeim tíma og fá þá varanlega hækkun á ellilífeyri fyrir þessi tvö ár sem eru liðin. Annar möguleiki er að sækja um afturvirkar greiðslur frá 67 ára aldri og fá þær greiðslur í eingreiðslu. Þá fær hann ekki varanlega hækkun á ellilífeyri.