Halldór Sævar Guðbergsson

Mikilvægar breytingar á almannatryggingum

Sú jákvæða breyting varð þann 1. apríl sl. að tekjutenging lífeyristekna almannatrygginga við tekjur maka var afnumin að fullu. Við, sem höfum starfað í hagsmunabaráttu öryrkja síðast liðin ár, höfum séð mörg hörmuleg dæmi um að fjölskyldur hafi flosnað upp og átt í miklum erfiðleikum vegna þessa ákvæðis. Mörg dæmi eru til um að fólk hafi slitið samvistum. Maki, í sambúð eða giftur öryrkja, þurfti að auka við sig vinnu til að fjölskyldan næði endum saman. Það leiddi aftur á móti til skerðingar á almannatryggingabótum makans (örorkulífeyrisþegans). Það hljóta að teljast mannréttindi að litið sé á öryrkja- og ellilífeyrisþega sem sjálfstæða einstaklinga í almannatryggingakerfinu. Engin einstaklingur í þjóðfélaginu, sem er í vinnu, er spurður um laun maka þegar hann fer í launaviðtal og skömmtuð laun eftir því. Því hefur verið fleygt fram í gríni og alvöru að þessi breyting styrki öryrkja í makaleit. Það var ekki skemmtilegt fyrir ungan öryrkja sem vildi stofna fjölskyldu, sem flesta dreymir um, að þurfa að tilkynna væntanlegum maka það að tekjur hans hjá Tryggingastofnun færu eftir því hvað elskhuginn væri með í laun.

Hin breytingin sem ég ætla að gera að umtalsefni mínu hér er að þann 1. júlí munu öryrkjar mega vinna sér inn allt að 100.000 kr. á mánuði í launatekjur án þess að það skerði lífeyrisgreiðslur frá TR. Fyrir þessar breytingar hafa öryrkjar þurft að þola harkalegar tekjuskerðingar ef þeir afla sér tekna með vinnu sinni. Hér er ákveðin leið fyrir hóp öryrkja til að vinna sig út úr sárri fátækt. Einungis 30% öryrkja sem fá lífeyri frá TR hafa einhverjar atvinnutekjur í dag. Atvinnuþátttaka okkar er sú lægsta á Norðurlöndum sem kemur til m.a. vegna tekjuskerðinga. Þó þessi breyting taki gildi 1. júlí þarf meira að koma til til að auka virkni öryrkja á vinnumarkaði. Ísland er langt á eftir nágrannaþjóðum okkar hvað varðar menntun og starfsendurhæfingu fatlaðra og þurfum við að lyfta grettistaki í þeim málum. Við þurfum að breyta viðhorfi alls samfélagsins hvað varðar afstöðu til fólks sem er alvarlega fatlað eða með erfiða sjúkdóma. Þeir öryrkjar sem ég umgengst dags daglega eru upp til hópa duglegt og kraftmikið fólk sem vill taka virkan þátt í samfélaginu. Virkni felst ekki endilega í því að mæta til vinnu frá kl. 8.00 til 16.00 alla virka daga. Ég veit að margir öryrkjar myndu vilja vinna í sveigjanlegri vinnu þar sem væri tekið tillit til fötlunar eða sjúkdóms. Atvinnulífið þarf á vinnuafli öryrkja að halda en þá verður að koma til meiri sveigjanleiki, meiri skilningur og við þurfum að losa okkur við fordóma úr samfélaginu okkar.

Nú finnst kannski einhverjum lesanda nóg komið af hrósi af formanni Öryrkjabandalagsins til handa stjórnvöldum. Það sem veldur okkur hjá ÖBÍ mestum áhyggjum þessa dagana er hins vegar sá hópur fólks sem situr eftir á strípuðum bótum og fékk einungis 4% hækkun á lífeyrisgreiðslur sínar frá og með 1. febrúar sl. Hópurinn, sem er ekki í sambúð, eða hefur ekki tök á því að auka tekjur sínar með því að fara út á vinnumarkaðinn, er sá hópur sem þarf að skoða sérstaklega og það strax. Meðan að lágmarkslaun hækkuðu um 18.000 kr. í febrúar hækkuðu öryrkjar- og ellilífeyrisþegar einungis um 7,3% ef talið er með hækkunin sem var um síðustu áramót sem var 3,3%. Um þessar mundir eru mjög erfiðar aðstæður í þjóðfélaginu, verðlag hækkar, mikil verðbólga og talað er um að erfiðir tímar séu framundan. Við þessar aðstæður þurfum við að hafa hugfast að sá hópur sem þetta bitnar harðast á eru örorku- og ellilífeyrisþegar. Því verða stjórnvöld að bregðast við vandanum og bindum við hjá Öryrkjabandalagi Íslands miklar vonir við ný framfærsluviðmið sem Jóhanna Sigurðardóttir félags- og tryggingamálaráðherra hefur boðað fyrir 1. júlí nk. Það er skoðun undirritaðs að til að geta lifað „eðlilegu lífi“ í samfélaginu þurfi að tryggja öllum fullorðnum einstaklingum lágmarksframfærslu sem ætti ekki að vera undir 200.000 kr. í bótum almannatrygginga.

Ég skora á Helga Seljan fyrrum alþingismann að vera næst „Í sigtinu“.

Halldór Sævar Guðbergsson er formaður Öryrkjabandalags Íslands.