Bryndís Snæbjörnsdóttir

Ég er móðir tveggja daufblindra stúlkna sem eru þar að auki hreyfihamlaðar. Þær eru að öðru leyti mjög vel gerðar og hafa báðar t.d. framúrskarandi námshæfileika.

Í gegnum dætur mínar sem eru núna 11 og 13 ára og hafa glímt við sinn sjúkdóm/fötlun síðustu 8 árin mætti halda að ég þekkti almannatryggingakerfið orðið ansi vel. Þrátt fyrir allan þennan tíma og alla þessa fjölbreytni í hjálpartækjum sem dætur mínar þurfa að nota (heyrnartæki, gleraugu, lesvélar, hjólastólar, göngugrindur, lyftur, bíll f. hjólastóla o.m.fl.) þá finnst mér ég enn vera að rekast á veggi. Ég veit ekki hvaða réttindi dætur mínar hafa og ég hef engan einn aðila til að leita til. Ég hef á þessum tíma kynnst frábæru fólki s.s. sjúkra- og iðjuþálfum, læknum og ráðgjöfum hjá aðildarfélögum tengdum blindum, heyrnarlausum og veikum börnum. En það vantar einhvern fastan punkt. Helst vildi ég hafa þjónustufulltrúa t.d. á vegum TR sem héldi utan um öll málefni er varða velferð dætra minna og snúa að almannatryggingum. Síðan gæti ég vel hugsað mér að hafa svona „heimatryggingastofnun” svipað og heimabanka þar sem ég gæti kíkt inn og farið yfir stöðuna. Hvað er langt síðan heyrnartækin voru stillt síðast? Hvenær fengum við síðast gleraugu? Hjólastólinn er bilaður, hvert á ég að snúa mér? Ætli við eigum rétt á öðrum hjólastól fyrir eldri stelpuna? Svona mætti lengi telja. Stöðu mála væri alltaf hægt að sækja inná „Heima TR”

Ég er viss um að þetta fyrirkomulag gæti sparað fjármuni þegar til lengri tíma er litið. Betra yfirlit yrði yfir hvern og einn einstakling og þær bætur/þjónustu sem hann er að fá, þannig minnkar hættan á svikum, en það virðist vera eilíft áhyggjuefni ráðamanna að fólk sé að svíkja fé út úr TR. Auðvitað verður aldrei komið algerlega í veg fyrir svik, en með svona „Heima TR” gætu starfsmenn stofnunarinnar farið yfir öll samskipti skólstæðinga TR á einum og sama stað. Að mínu mati væri þetta bæði til bóta fyrir þá sem þurfa að nýta sér þjónustu stofnunarinnar og eins fyrir stofnunina sjálfa.

En að öðru.

Þar sem dætur mína heyra hvorki né sjá almennilega eru þær algerlega háðar því að fá túlkuð öll samskipti sem og umhverfistúlkun. Þær nota snertitáknmál sem er byggt á táknmáli fyrir heyrnarlausa og nýta sér því þjónustu táknmálstúlka. Málefni Samskiptamiðstöðvar heyrnarlausra, sem er miðstöð fyrir táknmálstúlka, heyra undir menntamálaráðuneytið. Samkvæmt lögum eiga heyrnarlausir rétt á ákveðinni túlkun t.d. á sjúkrastofnunum og í námi. Síðan er til sjóður sem greitt er úr fyrir þá túlkun er telst félagsleg túlkun. Stundum er peningarnir búnir úr þessum ágæta sjóði og þá er ekki hægt að fá túlkun nema borga úr eigin vasa.

Ég er þeirra skoðunar að þjónusta táknmálstúlka ætti að heyra undir TR á sama hátt og t.d. heimahjúkrun barna. Á meðan ástandið er eins og núna, þ.e. ákveðnir fjármunir sem eiga að fara í málaflokkinn og ekki meira, þá finnst mér eðlilegt að hver og einn einstaklingur sem þarf á táknmálstúlkun að halda fái úthlutað ákveðnum kvóta sem gildir út árið. Eins og fyrirkomulagið er í dag þá er gengið á félagslega túlkasjóðinn þar til hann er búinn og lögmálið „fyrstur kemur fyrstur fær” er það sem gildir. Það þýðir að fáir einstaklingar geta í raun nýtt meirihluta sjóðsins.

Auðvitað væri æskilegast það þyrfti ekki að setja neinn kvóta.

Varðandi daufblinda þá er það fólk eins og dætur mínar algerlega háð túlki til að takast á við allar athafnir daglegs lífs. Mér finnst eðlilegt að daufblindir geti fengið túlka þegar á þarf að halda án þess að þurfa að hafa áhyggjur af því hver á að borga, en þannig er það í dag!

Ég hef lent í alveg ótrúlegum samskiptum við fullorðið fólk í vinnu hjá hinu opinbera sem hefur ekki viljað láta sína stofnun greiða túlkun fyrir dætur mínar því það er svo dýrt! Allt í lagi, ég veit að það er ekki sjálfgefið að hafa almannatryggingakerfi. Ég væri líklega í mjög vondum málum ef við værum lágstéttarfólk á Indlandi. En ég trúi ekki öðru en að við Íslendingar viljum hafa öflugt samtryggingakerfi sem gerir okkur öllum kleift að takast á við lífið og tilveruna á jafnræðisgrundvelli óháð t.d fötlun.