Ögmundur Jónasson

Jákvæðar breytingar

Ég hef grun um að mörgum eldri borgaranum hafi fundist þokast hægt í kjara- og réttindabaráttunni síðustu árin ef mið er tekið af því þrotlausa starfi og þeim krafti sem settur hefur verið í þessa baráttu og árangurinn skoðaður í því ljósi. Eitt er víst að hart hefur verið barist. Samt eru kjörin óviðunandi hjá því fólki sem mest þarf á kjarabótum að halda; fólki með litlar tekjur úr lífeyrissjóðum og þarf því fyrst og fremst að reiða sig á almannatryggingar um afkomu sína. Það fólk gerir ekki meira en að draga fram lífið.

Fyrirheit um stórbætt kjör

Ég leyfi mér engu að síður að taka ofan fyrir Landssamtökum eldri borgara fyrir einarða baráttu og árangursríka á undanförnum árum og misserum. Staðreyndin er nefnilega sú að þótt iðulega takist að knýja fram umbætur með góðri samstöðu og snörpu átaki skiptir hitt meira máli að ná þeim árangri að framkalla stefnubreytingu sem dugir til lengri tíma. Ég hef trú á því að Landssambandi eldri borgara sé að takast þetta. Til marks um það er sú þverpólitíska samstaða sem myndaðist fyrir síðustu alþingiskosningar um að bæta þurfi kjör aldraðra svo um munar.

Ég er og hef verið þeirrar skoðunar að margir hafi gengið fulllangt í því að fordæma tekjutengingar í almannatryggingakerfinu. Tekjutengingar eru til komnar vegna þess að verið er að ráðstafa takmörkuðu fjármagni á sem réttlátastan hátt. Hitt er svo annað mál að grunnupphæðirnar sem öllum ber réttur til eru allt of lágar og veit ég ekki betur en allir stjórnmálaflokkar hafi lofað því að hækka þessar greiðslur til muna. Að auki gáfu þeir fyrirheit um að dregið yrði úr skerðingum vegna greiðslna úr lífeyrissjóðum. Tillögum Landssambands eldri borgara um að ofan á myndarlegan grunnlífeyri kæmi til sögunnar tekjutengd afkomutrygging var einnig vel tekið af stjórnmálaflokkunum. Hún væri mun hærri en núverandi tekjutrygging og tekjutryggingarauki.

Atvinnutekjur aldraðra án skerðinga

Loforð og fyrirheit stjórnmálaflokkanna eiga eftir að koma til framkvæmda. Tvennt er þó ljóst að mun gerast nú þegar, annað lýtur að kjarabótum, hitt er tæknilegs eðlis en gæti skipt máli um að gera þjónustu við aldraða og öryrkja markvissari.

Fyrra atriðið varðar þá ákvörðun að eldra fólk sem náð hefur 70 ára aldri og stundar einhverja launavinnu muni ekki sæta skerðingum í almannatryggingakerfinu. Þetta er mjög af hinu góða og styð ég þessa ráðstöfun mjög eindregið. Sú breyting er að verða í þjóðfélaginu að fólk býr lengur við gott heilsufar og vill margt hvert vinna lengur. Það á eldra fólk að fá að gera án þess að sæta skerðingum á greiðslum úr almannatryggingum.

Tímabær uppstokkun á kerfinu

Hin ákvörðunin, sem mér þykir almennt séð vera jákvæð, varðar flutning á málefnum almannatrygginga frá heilbrigðisráðuneytinu til félagsmálaráðuneytisins. Það virðist altént rökrétt að sá hluti í starfsemi almannatrygginga sem varðar afkomu fólks og félagslega stöðu eigi meiri samleið með félagsmálum en heilbrigðismálum. Hitt er annað mál að ýmsir þættir almannatrygginga eru fyrst og fremst heilsufarstengdir og eiga þar af leiðandi meira sammerkt með málaflokkum sem heyra undir heilbrigðisráðuneytið. Hér vil ég því hafa fyrirvara á og vil heyra rök þeirra sem stýra málum hjá TR og þá hvernig þau vilja haga tengslunum við stjórnsýsluna.
Hið jákvæða er að það komist á dagskrá að stokka kerfið upp og er ég þá ekki einvörðungu að horfa til almannatrygginga. Staðreyndin er nefnilega sú að iðulega hefur það staðið þjónustu fyrir þrifum þegar hún er klofin og látin heyra undir mismunandi aðila, tvo eða fleiri. Dæmi um þetta er heimahjúkrun og heimilisaðstoð, önnur þjónustan á vegum ríkisins (heilbrigðisþjónusta) og hin á vegum sveitarfélaganna (félagsþjónusta).
Það er löngu kominn tími til að gera velferðarkerfið – almannatryggingar og aðra þætti þess - þannig úr garði að það verði markvissara en nú er. Mín von stendur til þess að unnt verði að gera þetta á komandi árum. Ég hef ekki trú á því að djúpstæður pólitískur ágreiningur standi þar í vegi. Þegar deilt hefur verið um skipulagsbreytingar af þessu tagi, svo sem um flutning verkefna á milli stofnana eða flutning verkefna frá ríki til sveitarfélaga, þá hefur ágreiningurinn ekki snúist um skipulag heldur fyrst og fremst fjármagn. Þannig hafa margir – þar á meðal sá sem þetta ritar – sett því þann fyrirvara að málefni fatlaðra verði flutt frá ríki til sveitarfélaga – að nægilegt fjármagn fylgi þar með.

Spurning um vilja

Nú um stundir virðist ekki vera sár fjárhagsvandi í íslensku samfélagi. Spurningin er fyrst og fremst ofan í hvaða vasa fjármagninu er beint. Um það snúast stjórnmálin. Ekki mun standa á mér að styðja að fjármagni verði í auknum mæli beint inn í almannatryggingakerfið. Með því móti má gera samfélag okkar réttlátara og betra.

Ögmundur Jónasson, formaður BSRB, skorar á Grétar Þorsteinsson, forseta ASÍ, að vera næstan Í sigtinu