Fjármagnstekjur – áhrif á lífeyri

4.6.2012

Sumir halda því fram að það borgi sig ekki fyrir lífeyrisþega að geyma peninga í banka því það sem ekki fari í skatta sé dregið frá bótum Tryggingastofnunar. Hvað skyldi vera til í því?

Peningar á bankareikningum mynda fjármagnstekjur með því að bera vexti og verðbætur. Fjármagnstekjur hjóna og sambúðarfólks eru ávallt skráðar sameiginlega. Inneignir í bönkum eru tryggðar skv. lögum um innstæðutryggingar og tryggingakerfi fyrir fjárfesta nr. 98/1999. Fjármagnstekjur eru skattskyldar og er skatthlutfallið 20%. Þó greiðist enginn skattur af vaxtatekjum upp að 100.000 kr. á ári hjá einstaklingi og 200.000 kr. hjá hjónum. Til samanburðar greiðist 37,34% í fyrsta skattþrepi af öðrum tekjum, t.d. lífeyrissjóðstekjum.

Peningar sem geymdir eru á heimilum eða í bankahólfum bera ekki vexti eða verðbætur og eru ótryggðir t.d. fyrir ráni.

Með fjármagnstekjum er átt við tekjur af fjármagnseign (t.d. vexti) en ekki eignina sjálfa. Hjá Tryggingastofnun gildir 98.640 kr. frítekjumark á fjármagnstekur fyrir hvern lífeyrisþega á ári við útreikning á tekjutryggingu og heimilisuppbót. Ef heildartekjur skattskyldra tekna eru undir lágmarksframfærslumarki, 174.946 kr. á mánuði fyrir lífeyrisþega sem býr með öðrum en 203.005 kr. fyrir þann sem býr einn, er mismunurinn bættur upp með sérstakri uppbót til framfærslu. Sérstök uppbót til framfærslu lækkar eftir því sem aðrar tekjur hækka þar til lágmarksframfærslumarkinu er náð.  

Hér fara á eftir nokkur dæmi til að útskýra áhrif skatta og reiknireglna hjá Tryggingastofnun á fjármagnstekjur

1. Guðmundur er ellilífeyrisþegi og einungis með tekjur frá Tryggingastofnun. Hann á 1.000.000 kr. sem hann hefur sparað í bauk. Hvort borgar sig betur fyrir hann að geyma féð áfram í bauknum eða leggja það í banka?   

• Vextir eru 3,65% á ári en reikningurinn er óverðtryggður. Af 1.000.000 kr. gerir það 36.500 kr.
• Það er undir frítekjumarkinu 98.640 kr. fyrir tekjutryggingu og heimilisuppbót.
• Sérstök uppbót til framfærslu lækkar sem nemur upphæð vaxtanna úr 435.876 kr. á ári í 399.372 kr. á ári.
• Skattur af vöxtunum á bankareikningnum er 20% sem er lægri en af sérstöku uppbótinni en af henni er greiddur 37,31% skattur.

Niðurstaða: Ef Guðmundur leggur féð á bankareikning með 3,65% vöxtum hækka ráðstöfunartekjur hans um 6.326 kr. á ári eftir skatta.

Árstekjur hans eftir skatta eru 2.126.773 kr. ef hann geymir féð í bauknum en 2.133.099 kr. ef hann leggur féð á bankareikning. Það er hagstæðara fyrir hann að geyma peningana í banka.

2. Hjónin Guðni og Björg eru ellilífeyrisþegar og einungis með tekjur frá Tryggingastofnun. Þau selja íbúð sem þau búa í og kaupa aðra minni. Mismunurinn á söluverði og kaupverði er 5.000.000 kr. Hvað borgar sig fyrir þau að gera við féð?

Geymt í læstri skrifborðsskúffu: Peningarnir bera enga vexti og það þarf því ekki að greiða af þeim skatta. Sérstök uppbót til framfærslu hjá hvoru um sig er 464.928 kr. á ári.

Geymt á bankareikningi:

• Verðtryggður bankareikningur með 1,90% vöxtum er bundinn í 3 ár. Verðbólga fyrsta árið er 6,5%. Þó reikningurinn sé bundinn eru reiknaðir á innistæðuna árlegir vextir sem eru skattskyldar tekjur hjónanna sameiginlega.
• Eftir 1 ár eru vextir og verðbætur  orðnar 426.175 kr.
• Hjá Tryggingastofnun reiknast helmingur þeirrar upphæðar á hvort hjónanna eða 213.087 kr.
• Sérstök uppbót lækkar úr 464.928 í 303.348 kr. á ári eða um 161.580 kr.
• Frítekjumark tekjutryggingar er  98.640 kr. og þegar búið er að draga það frá 213.087 kr. standa eftir 114.448 kr. sem hafa áhrif á tekjutrygginguna sem lækkar um 51.504 kr. á ári, úr 1.241.124 kr. í 1.189.620.  

Niðurstaða: Ef Guðni og Björg leggja peningana í banka á bundinn, verðtryggðan reikning hækka árstekjur þeirra samanlagt um 71.214 kr. eftir skatt eftir fyrsta árið.

Samanlagðar árstekjur þeirra eftir skatta eru 3,812,484 kr. ef þau geyma peningana í skúffunni en 3.883.698 kr. ef féð er geymt á bankareikningnum.

Féð í bankanum er ekki aðgengilegt fyrr en eftir þrjú ár vegna þess að það er á bundnum reikningi. Ávinningurinn er ekki laus fyrr en eftir að binditíma lýkur. Þangað til eru samanlagðar ráðstöfunartekjur þeirra á ári eftir  skatt 270.000 kr. lægri en ef þau geymdu féð í skúffunni vegna þess að árlega reiknaðar fjármagnstekjur lækka sérstöku uppbótina vegna þeirra.

3. Hjónin Birgir og Ásta eru bæði ellilífeyrisþegar. Ásta er einungis með tekjur frá Tryggingastofnun en Birgir er með 1.200.000 frá lífeyrissjóði á ári. Þau fá arf sem er tólf milljónir kr. eftir að erfðaskattur hefur verið greiddur. Hvernig eiga þau að geyma féð? Eftir að hafa ráðfært sig við vini og vandamenn finnst þeim tveir möguleikar standa upp úr; að leigja bankahólf fyrir peningana eða að kaupa ríkistryggð skuldabréf með tveggja ára bindingu. Vextir eru ekki reiknaðir af þeim fyrr en við innlausn eftir tvö ár og eru áætlaðir 7,3%.

Geymt í bankahólfi: Peningarnir bera enga vexti og það þarf ekki að greiða af þeim skatt. Ásta er með 464.948 kr. á ári í sérstaka uppbót til framfærslu en Birgir nýtur 120.000 kr. frítekjumarks á ellilífeyri á ári vegna lífeyrissjóðsteknanna en fær ekki sérstaka uppbót til framfærslu.

Ríkistryggð skuldabréf:

• Áætluð ávöxtun er 7,3% og ef hún stenst þá ávaxtast féð um 876 þús. kr. á tveimur árum.
• Þegar Birgir og Ásta leysa bréfin út eftir tvö ár koma vextirnir fram sem tekjur og hafa áhrif á greiðslur hjá Tryggingastofnun.
• Helmingur, 438 þús. kr. reiknast á hvort um sig.
• Þau óska eftir að fá að dreifa fjármagnstekjunum á 10 ár eins og heimilt er. Þá koma 43.800 kr. til útreiknings hjá Tryggingastofnun á ári.
• Þessar tekjur hafa ekki áhrif á greiðslur Tryggingastofnunar til Birgis vegna þess að þær eru undir 98.640 kr. frítekjumarki tekjutryggingar. Árlegar ráðstöfunartekjur hans hækka um 17.520 kr. á ári eftir skatta.
• Hjá Ástu lækkar sérstök uppbót til framfærslu um 21.900 kr. á ári,  úr 464.928 kr. í 443.028 kr. Árlegar ráðstöfunartekjur hennar hækka um 3.790 kr. á ári eftir skatta.

Niðurstaða: Ráðstöfunartekjur hjónanna hækka samanlagt um 21.317 kr. á ári eftir skatta ef þau kaupa ríkistryggð skuldabréf og ávöxtun gengur samkvæmt áætlun. Ef peningarnir eru geymdir í bankahólfi eru samanlagðar árstekjur þeirra eftir skatt 3.955.864 kr. en með því að fjárfesta í ríkistryggðum skuldabréfum verða þær 3.977.181 kr.

Af ofangreindum dæmum má ráða að það borgar sig fyrir lífeyrisþega sem eiga lausafé að velta fyrir sér hvernig þeir geyma það. Þó hlutfall af fjármagnstekjum fari í skatta og frádrátt hjá Tryggingastofnun njóta lífeyrisþegar þeirra að einhverju marki þegar upp er staðið.