Örorkulífeyrir
Rétt til örorkulífeyris eiga 75% öryrkjar á aldrinum 18–67 ára.
Réttur til lífeyris er jafnframt háður búsetu. Tekjuáætlun er forsenda lífeyrisgreiðslna frá Tryggingastofnun. Til að lífeyrisþegar fái þær greiðslur, sem þeim ber, þurfa fullnægjandi upplýsingar um tekjur þeirra að liggja fyrir. Skattskyldar tekjur, greiðslur frá Tryggingastofnun, húsaleigubætur og fjárhagsleg aðstoð sveitarfélaga skerða örorkulífeyri ef einstaklingur fer yfir viss tekjumörk. Ef greiddur er fæðingarstyrkur verður viðkomandi jafnframt að láta Tryggingastofnun vita með því að skila nýrri tekjuáætlun.
Við bendum öllum lífeyrisþegum á að lesa vel efni hér á vefnum um áætlanir, uppgjör og innheimtu. Nauðsynlegt er að fylgjast vel með áætlunum til að upphæð útborgaðs lífeyris frá Tryggingastofnun sé sem réttastur.
Hvernig er örorkan metin?
Örorkumat byggist alfarið á læknisfræðilegum forsendum. Eftir að fullnægjandi umsókn einstaklings um örorkulífeyri og vottorð frá lækni hefur borist Tryggingastofnun er umsækjanda sendur spurningalisti. Með því að svara spurningunum leggur umsækjandi sjálfur mat á eigin getu eða færni og fær tækifæri til að koma sjónarmiðum sínum á framfæri við tryggingalækni Tryggingastofnunar milliliðalaust.
Að jafnaði er síðan fengið álit læknis, sem starfar utan Tryggingastofnunar, á einstökum þáttum færniskerðingar og er umsækjandi boðaður til viðtals í því skyni. Læknisvottorð, svör umsækjanda við spurningalista og álitsgerð læknisins eru svo grunnur að mati tryggingalæknis á örorku umsækjanda. Að loknu mati er það sent áfram til Réttindasviðs Tryggingastofnunar eða til umboða utan Reykjavíkur og berst niðurstaða mats til umsækjanda þaðan.
Örorkulífeyrir fellur niður:
- ef tekjur einstaklings fara yfir ákveðið mark.
- þegar endurnýjað örorkumat er undir 75% örorku. Þá þarf að athuga rétt bótaþega til örorkustyrks.
- ef lífeyrisþegi flytur til lands utan evrópska efnahagssvæðisins (EES), Bandaríkjanna eða Kanada.
- ef endurnýjun á örorkumati berst of seint. Þá falla greiðslur niður þar til nýtt örorkumat hefur verið afgreitt hjá Tryggingastofnun.
- ef lífeyrisþegi dvelst lengur en í mánuð samfellt á stofnun eða vistheimili sem er á föstum fjárlögum, eða þar sem sjúkratryggingar greiða fyrir hann, fellur lífeyrir hans niður ef vistin hefur verið lengri en sex mánuðir undanfarna 12 mánuði og samfelld síðustu 30 daga. Greiðslur hefjast aftur við útskrift af sjúkrahúsi/stofnun frá og með útskriftarmánuði.
- við andlát lífeyrisþega.
Frekari réttur öryrkja gæti verið:
- tekjutrygging
- heimilisuppbót
- uppbót á lífeyri (sjúkra og lyfjakostnaðar, umönnunar, dvalar á sambýli, rafmagnskostnaðar vegna súrefnissíu, heyrnartækja og húsaleigu sem fellur utan húsaleigubóta).
- sérstök uppbót til framfærslu
- bensínstyrkur, bifreiðakaupastyrkur eða lán
- niðurfelling bifreiðagjalds á fólksbifreið
- maka- eða umönnunarbætur
- mæðra- eða feðralaun
- barnalífeyrir
- vasapeningar
- greiðsla frá öðru EES - landi