Áhrif búsetu erlendis á lífeyrisréttindi á Íslandi

Ellilífeyrir

Rétt til ellilífeyris öðlast þeir sem hafa búið á Íslandi í a.m.k. 3 almanaksár frá 16 til 67 ára aldurs. Réttur til ellilífeyris miðast við 67 ára aldur. Fullur réttur miðast við 40 ára búsetu á aldrinum 16 – 67 ára. Réttur þeirra sem hafa búið hér skemur er reiknaður út hlutfallslega.

Örorkulífeyrir

Þeir sem hafa verið metnir til a.m.k. 75% örorku til langframa, eru á aldrinum 16 til 67 ára og hafa búið á Íslandi í a.m.k. 3 síðustu ár fyrir umsókn hafa áunnið sér rétt til örorkulífeyris.  Búsetu á Íslandi í 40 ár á aldursbilinu 16 – 67 ára þarf til að öðlast fullan rétt til örorkulífeyris.

Réttur þeirra sem búa hér skemur á þessu aldursbili reiknast hlutfallslega. Þar sem allir sem fá metna örorku eru undir 67 ára aldri er svo kallaður fræðilegur réttur framreiknaður hlutfallslega frá aldri við fyrsta örorkumat fram til 67 ára aldurs. Fræðilegur réttur til örorku er síðan lagður við áunninn rétt við fyrsta örorkumat.  Þannig er gert ráð fyrir að búsetuhlutfall eftir örorkumat fram til 67 ára aldurs verði það sama og fram að því að örorka var metin. Út frá þessu eru réttindi og greiðslur bóta reiknaðar.

Tryggingavernd og milliríkjasamningar

Tryggingavernd almannatrygginga á Íslandi fellur niður við flutning frá landinu. Milliríkjasamningar, t.d. samningar innan EES, Norðurlanda, Vadus- samningurinn og samningar við Kanada og Bandaríkin geta kveðið á um ríkari réttindi þar sem þeim er ætlað tryggja að fólk geti flutt á milli samningslanda og starfað þar án þess að missa áunnin réttindi.

Lífeyrisþegar geta því samtímis átt  réttindi til bótagreiðslna að hluta til frá fleiri en einu landi.

• Íslenskur ríkisborgararéttur einn og sér er ekki skilyrði fyrir og veitir ekki rétt til bóta skv. almannatryggingalögum.
• Bætur  almannatrygginga eru fjármagnaðar af ríkissjóði, m.a. af tekjum ríkisins af tryggingagjaldi.

Dæmi um útreikning örorkulífeyris þegar umsækjandi hefur búið í öðru landi:

Umsækjandi flyst til Íslands  þegar hann er 21 árs. Eftir 15 ára dvöl í landinu er honum úrskurðaður örorkulífeyrir, þá 36 ára. Búseta á Íslandi frá 16 ára aldri til upphafs örorkumats er 15 ár. Þessi 15 ár reiknast að fullu til réttinda hér á landi.

Búseta erlendis frá 16 ára aldri til örorkumats er 15 ár. Hlutfall búsetu umsækjanda á Íslandi þau 20 ár sem liðu frá 16 ára aldri til þess tíma sem örorkumat fór fram (36 ára) var því 15/20.

Tími frá örorkumati til 67 ára aldurs er 67-36 = 31 ár. Framreiknað hlutfall búsetu eftir örorkumat til 67 ára aldurs verður því: 15/20 af 31 ári eða 23,25 ár.

Samtals búseta á Íslandi er reiknuð raunveruleg búseta + framreiknuð áætluð búseta, eða 15 ár + 23,25 ár eða samtals 38,25 ár. Til þess að öðlast fullan rétt þarf 40 ára búsetu á þessu aldursbili, rétturinn verður því 38,25/40 eða 95,63%.

Dæmi um sambærilegan útreikning ef dæminu væri snúið við, þ.e. ef viðkomandi hefur búið erlendis í 15 ár en 5 ár á Íslandi.

5 ár + (31 ár x (5 ár / 20 ár)) = 12,75

Greiðsluhlutfall verður 12,75 ár /40 ár eða 31,87%